صفت و چگونگی نماز

 

بعـد از اتمام طهارت و پاكیزگی بـدن و محل نماز با صفتی كه ذكر كردیم انجام گرفت، و مسلمان از دخول وقت نماز مطمئن شد بطرف قبله كه خـانهء خـدا در مكـه است ایستاده و برای هر نمازی كه مى خواست بخواند اعم از فریضه و سنت و نافله در قلب خودش نیّت مى كند([3]) و سپس اعمال ذیل را انجام مى دهد:

1 ـ در حالیكه به سجده گاه خودش مى نگرد تكبیر تحریمه ((الله أكبر)) مى گوید.

2 ـ در هنگام گفتن تكبیرة تحریمه هر دو دست خود را در تا برابر دو شانه و یا مقابل گوشها بالا مى برد.

3 ـ و سنت است كه بعد از تكبیر تحریمه دعای استفتاح نماز بخواند([4]) و بگوید: ((سبحانك اللهم وبحمدك وتبارك اسمك وتعالى  جدك ولا إله غیرك)).

بار إلها! ما تو را منزه مى دانیم، و تو را حمد و سپاس مى گوئیم، و نام تو را برتر مى دانیم و هیچ معبـود بر حقی غیر از تو وجود ندارد.

و اگر بخواهد بجای دعای گذشته این دعاء را مى خوانـــد: ((اللهم باعد بینی وبین خطایای كما باعدت بین المشرق والمغرب، اللهم نقنی من خطایای كما ینقّى  الثوب الأبیض من الدنس، اللهم اغسلنی من خطایای بالماء والثلج والبرد)).

بار إلها! همچنانكه بین مشرق و مغرب فاصله ایجاد كردی، بین من و گناهانم فاصله ایجاد كن . پروردگارا! همچنانكه لباس سفید از چرك پاك مى شود مرا از گناهانم پاك گردان . خداوندا! مرا از گناهانم با آب و یخ (برف) و تگرگ شستشو ده.

4 ـ سپس مى گوید: (أعوذ بالله من الشیطان الرجیم، بسم الله الرحمن الرحیم).

پناه میبرم به خدا از شر شیطان ملعون و نفرین شده، بنام خداوند بخشایندهء مهربان .

سپس سـورهء فاتحه را قراءت مى كند: )الْحَمْدُ للّهِ رَبِّ الْعَالَمِینَ(2)الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ(3)مَلِكِ یَوْمِ الدِّینِ(4)إِیَّاكَ نَعْبُدُ وإِیَّاكَ نَسْتَعِینُ(5)اهدِنَا الصِّرَاطَ المُستَقِیمَ(6)صِرَاطَ الَّذِینَ أَنعَمتَ عَلَیهِمْ غَیرِ المَغضُوبِ عَلَیهِمْ وَلاَ الضَّالِّینَ(7)( و بعد از آن مى گوید: ((آمین)).

[ستایش خدای راست، پروردگار جهانیان& بخشاینده مهربان& خداوند روزِ جزا& تنها تو را بندگی مى كنیم، و تنها از تو یاری مى جوییم& ما را به راهِ راست ره نما& راه كسانى كه به آنان انعام كرده ای(راه پیغمبران و صدّیقان و شهیدان و صالحان)، نه آنان كه مورد خشم قرارگرفته اند(یهود)، و نه راه گمراهان(نصاری)].

((آمـین)) دعای ما را بپذیر، و ما را به راه راست پایدار گردان.

5 ـ سپس سوره ای از سوره های قرآن كه آنرا حفظ دارد قراءت مى كند مانند: )قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ(1)اللَّهُ الصَّمَدُ(2)لَمْ یَلِدْ وَلَمْ یُولَدْ(3)وَلَمْ یَكُن لَّهُ كُفُوًا أَحَدٌ(4)(.

[بگو: خداوند است كه یگانه است & خداوند بى نیاز است& نه(فرزند) زاده، و نه زاده شده است& و هیچ كس همتای او(نبوده) و نیست].

یا سورهء: )إِذَا جَاء نَصْرُ اللَّهِ وَالْفَتْحُ(1)وَرَأَیْتَ النَّاسَ یَدْخُلُونَ فِی دِینِ اللَّهِ أَفْوَاجًا(2)فَسَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّكَ وَاسْتَغْفِرْهُ إِنَّهُ كَانَ تَوَّابًا(3)(.

[چون نصرتِ الهی و فتح فرا رسد& و مردم را ببینی كه گروه گروه در دینِ خدا درمى آیند& پس پروردگارت را با ستایش(او) به پاكی یاد كن و از او آمرزش بخواه. بى گمان او توبه پذیر است].

6 ـ بعد از آن به ركـوع رفته مى گوید: ((الله أكبر)) و دو دست خود را بر زانوی خود مى گذارد و مى گوید: ((سبحان ربی العظیم)) (پاك است پروردگار بزرگ من).

و سنت است كه سه بار یا بیشتر آنرا تكرار كند.

7 ـ سپس سر را از ركوع بلند كرده مى گوید: ((سمع الله لمن حمده)) (خدا مى شنود ـ و مى پذیرد ـ ستایش كسیكه او را ستایش نماید)، خواه إمام باشد و یا منفرد (تنهاگذار).

و بعد از راست شدن و آرام گرفتن از ركوع مى گوید: ((ربنا ولك الحمد حمداً كثیراً طیباً مباركاً فیه ملء السموات وملء الأرض وملء ما بینهما وملء ما شئت من شیء بعد)).

(ای پروردگار ما! ستایش حقیقی ویژهء تو است، بیشترین و بهترین و مباركترین حمد و سپاسی كه آسمانها و زمین، و آنچه بین آن دو است، و آنچه تو خواهی پر شود از آن).

اما اگر مقتدی باشـد در این هنـگام مى گوید: ((ربنا ولك الحمد ...)) تا آخر این دعاء.

8 ـ سپس سـجـده كرده مى گویـد: ((الله أكبر)) و بر اعضای هفتـگانه خود سـجده مى كند كه عبارتنـد از:

پیشانی با بینی، و كف هر دو دست، و هر دو زانو، و سر انگشتان دو پا، و مى گوید: ((سبحان ربی الأعلى ))، پاك است پروردگار بزرگ من.

سه بار و یا بیشتر آنرا تكرار مى كند، علاوه بر آن هر چه دوست داشت مى تواند دعا كند.

9 ـ سپس در حالیكه سر خود را از سجـده بلند مى كند مى گویـد: ((الله أكبر)) آنگاه بر پای چپ خود مى نشیند و پای راستش را نصب مى كند و دستهایش را روی ران و زانویش مى گذارد و مى گویـد: ((رب اغفر لی وارحمنی وعافنی وارزقنی واهدنی واجبرنی)).

ای پروردگار من! از گناه و تقصیراتم درگذر، و بـه من رحم كن، و مرا عافیت ده، و مرا روزی عطا كن، و مرا هدایت فرما، ((واجبرنی)): آنچه بر انسان مى گذرد از نقص در بـدن، مانند مریضی و امثال آن، و در دین، مانند كوتاهی كردن در اوامر و دستورات، و افراط (زیاده روی) در محظورات كه آنرا جبران فرماید.

10 ـ سپس در حالى كه ((الله أكبر)) مى گوید سجـدهء دوم را بجا مى آورد، آنچه در سجدهء أول انجام داده در سجدهء دوم نیز تكرارش مى كند.

11 ـ سپس ((الله أكبر)) گویان برای ركعت دوم بلند مى شود، بدین ترتیب ركعت أول تمام مى شود.

12 ـ سپس سورهء فاتحه و یك سوره (یا چند آیهء دیگر) از قـرآن مى خواند و به ركوع مى رود، از ركـوع بلند مى شود سپس عیناً مانند أول دو سجده مى كند.

13 ـ بعد از بلند شدن از سجـدهء دوم همچنانكه بین دو سجــده نشسته بـود مى نشیند و آنگاه ((التحیات)) را به این ترتیب مى خواند: ((التحیات لله والصلوات والطیبات السـلام علیك أیها النبی ورحمة الله وبركاته السلام علینا وعلى  عباد الله الصالحین، أشهد أن لا إله إلاَّ الله، وأشهد أنَّ محمداً عبده ورسوله)).

یعنی (تمام تعظیم ها و نمازها و سایر پاكیها فقط از آن خداست، سلام و رحمت و بركات خدا بر تو باد ای پیامبر، و سلام بر ما باد و بر بندگان نیكوكار خدا، گواهی مى دهم كه جز خدای بر حـق معبودی نیست، و گواهی مى دهم كه محمد رسول و فرستاده اوست).

سپس اگر نماز دو ركعتی بود مانند نماز صبـح و جمعه و هر دو عید، همچنان به نشستن خود ادامه مى دهد و نمازش را با خواندن این درود كامل مى كند: ((اللهم صلِ على  محمدٍ وعلى  آل محمد كما صلیتَ على  إبراهیم وعلى  آل إبراهیم إنَّك حمیدٌ مجید، وبارك على  محمدٍ وعلى  آل محمد كما باركتَ على  إبراهیـم وعلى  آل إبراهیم إنَّك حمیدٌ مجید)).

(بار إلها! درود و رحمت نازل فرما بر محمد و آل محمد، چنانكه بر إبراهیم و آل إبراهیـم رحمت فرستادی، تو ستایش شده و بزرگوار هستی). (پروردگارا! بركت نازل فرما بر محمد و آل محمد، چنانكه بر إبراهیم و آل إبراهیـم بركت نازل فرمودی، تو ستایش شده و بزرگواری). و از چهار چیز به خداوند پناه مى برد: ((اللهم إنی أعوذ بك من عذاب جهنم، ومن عذاب القبر، ومن فتنة المحیا والممات، ومن فتنة المسیح الدجال)).

(خداوندا! من به تو پناه مى برم از عـذاب دوزخ، و عـذاب قبر، وفتنهء زندگی و برزخ، و فتنهء مسیح دجال). سپس آنچه از خیر دنیا و آخرت بخواهد دعا مى كند، چه اینكه در نماز فرض، و چه در نماز سنت و نفل باشد.

آنگاه بسوی راست سلام مى دهد: ((السلام علیكم ورحمة الله))، همچنان بسـوی چپ: ((السـلام علیكم ورحمة الله)).

و اگر نماز سـه ركعت باشد مانند نماز مغرب، و یا چهار ركعت باشد مانند نمازهای ظهر و عصر و عشاء بعد از التحیات ((الله أكبر)) گویان بلند مى شود و فقط سورهء الفاتحه را تلاوت مى كند.

سپس مانند دو ركعت أول ركوع و سجود مى كند، در ركعت چهارم نیز به همان ترتیب، بجز اینكه در وقت نشستن بطور متورك مى نشیند، یعنی: پای چپ خـود را زیر پای راست گذاشته و مقعد خود را بر زمین مى گذارد و پای راست خود را نصب مى كند.

آنگاه بعد از ركعت سوم در نماز مغرب، و بعد از ركعت چهارم در نمازهای ظهر و عصر و عشـاء تشهد أخیر را مى خواند، و بر پیامبر (ص) درود مى فرستد، و اگر خواست دعا مى كند. سپس به دو طرفش مثل أول سلام مى دهد، بدین ترتیب تا اینجا نمازش تمام شده است.